Stanisław Lem w eseju "Sztuczny rozum" wszedł był w temat szachów, komputerów i ich sztucznej inteligencji w jednym:

Deep Blue sprawić mógł wrażenie na ludzkim przeciwniku, że "błyska w nim", tj. w maszynie, iskra inteligencji, ponieważ "widział dalej" aniżeli ów przeciwnik, to jest, był zdolny do przewidzenia tego, jakie pole dendrytowe w możliwych ramach reguł szachowych tai przyszłość. To istotne – ten zwrot ku przyszłym możliwościom – jest jedną ze składowych inteligencji, ale także może być tylko objawem czysto bezrozumowego instynktu [...] Jasne, że tego rodzaju celowość Deep Blue (wbudowaną przez programistów) mieć musiał, boż inaczej nie grałby po to i tak, by dać Kasparowowi mata.

Zastanawia mnie ciekawostka – Kasparow według Lema mógł zobaczyć przebłysk inteligencji u Deep Blue. Czy wynikałoby zatem, że gdyby przed owym komputerem postawić jakiegoś, bez obrazy, głąba kapuścianego, to ta sama maszyna nagle okazałaby się bardziej inteligentną, a może w ogóle okazałaby się inteligentną sztucznością?

Z drugiej strony najprostszym mechanizmem oceny inteligencji byłoby sprawdzenie, czy maszyna jest w stanie się znudzić czymś (oczywiście bez implementacji takiej opcji przez programistów). W przypadku Deep Blue, komputer powinien by odmówić wtedy gry.

Przy okazji można by bardzo łatwo wtedy sprawdzić płeć owej maszyny; jeśliby ta na pytanie, dlaczego nie chce dalej grać, odpowiedziała "bo tak", sprawa byłaby jasna, mielibyśmy do czynienia inteligencją sztuczną o płci niemęskiej.

Dziś odświeżyłem sobie eseje Ondřej’a Neffa będące komentarzami do czeskiej literatury fantastycznej (1981 rok). Najczęściej wśród fantastów spotyka się z próby udowodnienia, że fantastyka nie jest gorsza od głównego nurtu, w przypadku Neffa mamy do czynienia z nieco innym spojrzeniem. Wskazuje on, że w fantastyce naukowej jako wartościowe powinniśmy postrzegać także dzieła kiepskie, ale z dobrym pomysłem.

Dlaczego tak mnie poruszył ten właśnie fragment? Bo w ciągu ostatnich lat przyswoiłem sobie tak totalny misz-masz fantastyczny (od s-f po fantasy i horror), że niemal zapomniałem co to znaczy naukowe podejście do tematu. A przecież regularnie poszukując krótszych tekstów do poczytania w wannie, powracam do esejów Asimova w "Magii i złocie", Jęczmyka w "Trzech końcach historii…" czy Zimniaka w "Jak nie zginie ludzkość"…

Ondřej Neff "Něco je jinak"

Albatros, Praha 1981

Tłumaczenie fragmentu powyższej książki, oczywiście, moje:

Komentator science fiction jest bowiem w sytuacji kartografa, który musi wytworzyć własną skalę odległości i odwzorowanie geograficzne. Literatura głównego nurtu posiada dokładny teoretyczny aparat. W literaturze fantastyczno-naukowej dotąd nam tej teorii brakuje. Ale i we świecie nie jest dużo lepiej. Nie istnieją obiektywnie ustanowione normy, nikt nie wypracował "wiodącej teorii", która chociaż nadawałaby ton w świecie s-f. Teoretyków jest oczywiście dużo, ale marnują swój czas na wzajemnych wojenkach.

Może owszem stać się – i rzeczywiście się to często staje – że przeciętny albo mierny autor wpadnie na wyśmienity pomysł, niczym ślepa kura, której trafi się ziarno, wpadnie na genialne "coś innego", ale nie będzie potrafił tego dobrze zrealizować. Z punktu widzenia głównego nurtu, jego dzieło jest kiepskie, ale z punktu widzenia teorii s-f, musimy oceniać je inaczej, sprawiedliwiej, w nawiązaniu do całego gatunku. [...] I dlatego zdradliwym jest oceniać s-f miarą literatury głównego nurtu. Takim podejściem bowiem omijamy ważne pierwiastki, które mogły, albo mogą w przyszłości pojawić się w dziełach innych autorów, udowodniąc wtedy swoją wartość.

S-f jest bowiem do pewnego poziomu kolektywnym dziełem wszystkich autorów gatunku. Nowo odkryte motywy, dzięki którym "obserwacje naukowe" są wytwarzane, stają się społecznym majątkiem, podobnie jak to jest z wszędzie wykorzystywaną "maszyną czasu", wegetatywnym rozmnażaniem ludzi – klonowaniem, telepatią, przestrzenią zerową czyli "międzywymiarem" i tym podobnymi. Liczba współzależności jest ciągle powiększana przez to, że autorami, a i czytelnikami s-f, są ludzie specyficznego typu, których łączy miłość do sztuki i potrzeba intelektualnej spekulacji.

Fragment programu Filharmonii wrocławskiej

To nie żart, wrocławska Filharmonia wystawi mój utwór! Naprawdę!

Nie wierzycie?

Myślicie, że „słoń mi na ucho nadepnął” i że to niemożliwe?

No i macie rację!

Niemniej Filharmonia rzeczywiście wystawia mój utwór…

Czyli nie owijając już w bawełnę – zostałem poproszony o zgodę na wykorzystanie mojego zdjęcia do programu Filharmonii. Oczywiście zgodziłem się, bo czemuż by nie? Instytucje kulturalne wspierałem i wspierał będę zawsze, w miarę możliwości oczywiście.

Poza tym przypomniałem sobie, że już od dłuższego czasu wybieram się do Wrocławia na jakiś spektakl… i do ZOO też. I jakoś póki co ukulturalnienie się mi nie wychodzi…

Jaromir Nohavica

Jest to jedna z najbardziej fantastycznych piosenek Nohavicy, i oczywiście moja ulubiona. Jakże byłem wściekły, kiedy na koncercie przy okazji cieszyńskiego Triconu, Nohavica o tym utworze „zapomniał” i nie zaśpiewał go…

Oczywiście tłumaczenie jest moje ;-D

Rakiety

Chcesz li miłości do mnie,

przyjść dopiero jutro,

być może będzie już za późno.

Jestem tylko zbiorem kości,

i grupą białek,

a najeżone rakiety,

mierzą prosto,

w mój brzuch,

a także w moją głowę.

Lepiej więc przyjdź już dziś,

niech razem doczekamy jutra.

I podziel się sobą ze mną,

nim przyleci jakiś,

kosmita z gazety,

i zacznie zliczać ofiary i krople,

krwi niczym owoce jarzębiny.

I napisze o tym newsa.

A potem na stronie tytułowej,

Kosmicznego Kuriera,

wyjdą reportaże,

o tym jak Ziemia umiera.

Generalskie sznury,

ambasadorów frak,

ekskluzywne zdjęcia,

rozbłyskanych rakiet,

z różnymi emblematami,

Tak, to będzie super news:

Ziemia zrównana ze ziemią,

jako bonus dołączona mapa.

Wrzucono mnie w życie,

bez pytania,

i bez pytania,

będę znów wyrzucony.

Tak więc proszę o jedyną,

małą przysługę,

nie twierdźcie mi prosto w oczy,

że robicie to zgodnie z moją wolą,

że to wszystko jest i mym życzeniem.

Świat jest żuczkiem gnojownikiem,

który swoją kulkę toczy,

jak w hipnozie.

I pięknie do kołeczka, w kółko,

i pięknie po okręgu,

aż się mu w głowie zakręci.

Po czym wykopie sobie w ziemi dołek,

niby, że w nim przeżyje to bombardowanie.

A potem na stronie tytułowej,

Kosmicznego Kuriera,

wyjdą reportaże,

o tym jak Ziemia umiera.

Generalskie sznury,

ambasadorów frak,

ekskluzywne zdjęcia,

rozbłyskanych rakiet,

z różnymi emblematami,

Tak, to będzie super news:

Ziemia zrównana ze ziemią,

jako bonus dołączona mapa.

Zamierzasz li miłości do mnie,

przyjść dopiero jutro,

może być już za późno.

Nikt nas nie słucha,

więc posłuchajmy siebie,

jak nasze serca biją,

jeszcze chwilę, jeszcze moment,

jeszcze sekundę,

ach, tutaj na Ziemi.

Więc lepiej przyjdź już dziś,

byśmy razem doczekali jutra,

i podziel się sobą ze mną.

Czuję, że nie będę się bał,

kiedy będę leżał obok ciebie.

Takich nas znajdą za milion lat,

goście z kosmosu,

i przykryją kamieniami.

A potem na stronie tytułowej,

Kosmicznego Kuriera,

wyjdą reportaże,

o tym jak Ziemia umiera.

Generalskie sznury,

ambasadorów frak,

ekskluzywne zdjęcia,

rozbłyskanych rakiet,

z różnymi emblematami,

Tak, to będzie super news:

Ziemia zrównana ze ziemią,

jako bonus dołączona mapa.

Mogiły, mogiły kamieni,

wszystko w milczeniu przykryją,

i miliardy Romeów,

i miliardy Julii.

czytaj dalej »

Są sprawy smutne i wesołe. Generalnie lubię marudzić, ale jak jest wesoło, też mi to nie przeszkadza. Swego czasu obraziłem się na „Nową Fantastykę”, obraziłem się tak bardzo, że zapowiedziałem, że już tego czasopisma nie będę kupował. Smutna sprawa, bo na tym piśmie się wychowałem i ogromnie je ceniłem. Moje uwielbienie po pewnym czasie zmieniło się w sentyment. Sentyment ów odczuwałem przez kilka lat, by po kolejnej aferze z udziałem Konrada Lewandowskiego i redakcji NF (nota bene, z forum NF uciekła wtedy spora ilość cennych ludzi), sentyment przekształcił się w żal.

Teraz czas na wesołą nowinę – w ostatnim numerze do czasopisma dołączono książkę Paula Andersona „Stanie się czas”. Mimo złożonych obietnic nie byłem w stanie powstrzymać się przed kupieniem gazety.

Życie potrafi jednak płatać figle i bywa okropnie złośliwe, takie też było w momencie, kiedy przyszedłszy do domu zabrałem się do przeglądania czasopisma. Najbardziej zaciekawił mnie artykuł o czeskiej fantastyce. Jakież było moje zdziwienie, kiedy zobaczyłem tam zdjęcie Miroslava Žambocha… Nie muszę chyba dodawać, że fotografia była mojego autorstwa, a opublikowana została bez mojej zgody…

Nie wkurzyłoby mnie to, gdyby nie fakt, że ktoś, kto wykorzystał moją fotografię w artykule, najprawdopodobniej zrobił to świadomie i trudno nazwać to inaczej niż kradzieżą. Zdjęcie jest ogólnodostępne w internecie i bardzo łatwe do wyszukania poprzez Google. Co ważniejsze, na niemal wszystkich swoich zdjęciach nadrukowuję podpis autorski. W artykule w NF został on wycięty (rozumiem, względy edytorskie), co gorsza zdjęcie zostało wyretuszowane i nigdzie nie znalazłem informacji, kto jest jego autorem. Przykre, ale prawdziwe…

Ot złośliwość losu i znak, że ze skrewioną przez przewodasowstwo „Nową Fantastyką” powinienem skończyć raz na zawsze.

Fragment artykułu z moim zdjęciem

Oryginał zdjęcia

Przypuszczam, że było to spotkanie przy okazji otwarcia wrocławskiej Księgarni z Fantastyką.

Plik ma 13 MB, a całość trwa ponad 30 minut (ściągnij plik).

Od kilku dni zerkam sobie na stronach www na relacje debat politycznych oraz mecze Mistrzostw Piłki Nożnej w RPA. Dziś włączyłem Wiadomości TVP, gdzie usłyszałem, że od poniedziałku bloki reklamowe w telewizjach nie mogą przekraczać swoją głośnością reszty programu. Oczywiście usłyszałem też, że wydawcy już dostosowali się do obowiązujących przepisów.

Jakież było moje zdziwienie, kiedy włączając na stronie itvp.pl „Mundialowy wieczór” (z 14 czerwca), zaatakowała mnie potwornie głośna reklama pewnej karty kredytowej. No cóż, bloków reklamowych w telewizji on-line najwyraźniej rozporządzenie KRRiT nie przewidziało…

W ostatnim numerze miesięcznika „Fotografia & aparaty cyfrowe” natrafiłem na artykuł Tadeusza Piotra Prociaka o tytule „Fotograf to brzmi dumnie” (na okładce opisany jako „Fotograf brzmi dumnie. Robimy coraz więcej zdjęć, coraz mniej oglądamy”). Zaciekawił mnie on z powodu kilku tez, które nie do końca są dla mnie zrozumiałe. Być może któryś z czytelników tego mojego bloga wyjaśni mi być może błędną logikę mojego myślenia (będę wdzięczny).

Oczywiście zdaję sobie sprawę, że forma felietonu „wymaga” pewnych uproszczeń, jednak jestem stanowczym przeciwnikiem tekstów, gdzie wybiegają one zbyt daleko. A już szczególnie w czasopiśmie, które ma także uczyć fotografii, i które rzeczywiście dla wielu fotoamatorów jest źródłem wiedzy (być może to tylko moje złudzenie, że miesięcznik oprócz zarabiania ma też spełniać inne role).

Zaczyna się od stwierdzenia, z którym jeszcze się mogę zgodzić, że «człowiek żyjący w krajach rozwiniętych w bardzo krótkim czasie (stało się to właściwie udziałem jednego pokolenia) z biernego konsumenta obrazów zamienił się w producenta takowych». Bardzo ładnie, ale dalej mamy kwiatek w postaci:

Ogromna „nadprodukcja” zdjęć powoduje, że w przestrzeni społecznej funkcjonuje więcej nadawców niż odbiorców. Prawie nikt nie ogląda fotografii (oczywiście pomijam tutaj zalewające nasz komunikaty reklamowe, newsy etc. kreowane przez zawodowców) – wszyscy chcą je robić. Ale sam proces realizacji obrazu stał się ważniejszy od jego późniejszej „konsumpcji”, nie wspominając już o jakichkolwiek ewentualnych refleksjach ze wspomnianym obrazem związanych.

Przede wszystkim zastanawia mnie, skąd tak radykalne stwierdzenie? Na jakiej podstawie autor wyciąga tak daleko idące wnioski? Dla mnie to twierdzenie podane tak jak jest, jest kompletną niemal bzdurą. Po odjęciu zawodowej fotografii reporterskiej i reklamowej pozostaje nam zawodowa fotografia użytkowa, artystyczna i… fotografia amatorska.

Fotografia użytkowa nie służy do jej kontemplowania więc spokojnie możemy ją w większości przypadków wrzucić do tego „etc.”. Jednak co z fotografią portretową i okolicznościową (ślubno-weselną itp.) należącą do fotografii użytkowej i najczęściej najmocniej kontemplowaną, jako najbliższą odbiorcy?

Pozostaje nam fotografia artystyczna. Czy ona rzeczywiście cierpi na przerost podaży nad popytem? Mam poważne wątpliwości w tym względzie. Nawet najbardziej marna wystawa fotograficzna zawsze zgromadzi przynajmniej kilku oglądających… Skąd więc twierdzenie o nie oglądaniu zdjęć i większej ilości nadawców niż odbiorców?

Byłbym w stanie przyjąć powyższe twierdzenie pod jednym warunkiem – gdyby z grupy odbiorców zdjęć wyciąć wszystkich ludzi, którzy są także twórcami zdjęć. Czyli postawić warunek – jeśli ktoś fotografuje, to nie jest odbiorcą. Tyle że jakoś zupełnie nie pasuje mi to, jeśli wezmę pod uwagę kontekst felietonu, przejawiający się choćby w wyżej cytowanym przeze mnie stwierdzeniu. „Jeśli coś nie pasuje do naszej tezy, to to odrzucamy” – wziąwszy pod uwagę twórczość publicystyczną autora, jakoś mi to nie pasuje do Tadeusza Prociaka.

O co chodzi?

Nie wspomniałem jeszcze o fotografii amatorskiej, ale o tym później, po kolejnym cytacie o epidemii „fotograficznego zawodowstwa”:

To wiedza [...], doświadczenie, setki godzin spędzonych w studiu i ciemni, umiejętność posługiwania się specjalistycznym sprzętem, możliwość sprostania każdemu zleceniu na wykonanie zdjęcia czy też fakt utrzymywania się z uprawiania fotografii decydowały o tym, że w rubryce zawód dumnie prezentowało się słowo fotograf. Proponuję wszystkim „fotografom”, zanim z różnych powodów zaczną nadużywać tego pojęcia do własnej osoby i z uwagi na swoje kwalifikacje, aby odpowiedzieli sobie na następujące pytania. Czy kiedykolwiek fotografowałem aparatem wielkoformatowym na ławie optycznej? Czy dałbym sobie radę z rozpiętością tonalną planu spowodowaną kilkoma (czasem kilkunastoma) źródłami światła?

Dalej następuje kilka innych pytań, poruszony jest też temat tzw. „onanistów sprzętowych”. Mam wrażenie, że cały tekst Prociaka jest zbiorem mniej lub bardziej luźnych myśli, niezbyt powiązanych ze sobą, choć pozornie połączonych w jeden temat.

Wspomniany przez autora zalew fotograficznego pseudozawodowstwa moim zdaniem nie ma nic wspólnego z „robieniem przez nas (czytelników „Fotografii & aparatów cyfrowych”) coraz większej ilości zdjęć, a coraz rzadszym ich oglądaniu”. Można co prawda mówić o częstym zachowywaniu się i stwarzaniu pozorów profesjonalizmu przez amatorów (nawet moje teksty tutaj można tak traktować, nie obrażę się o to), ale jest to zupełnie odmienna sprawa.

“Epitafium dla ofiar Katyńskich”
 
Jako fotoamator, tudzież pasjonat fotografii, powinienem się wstydzić takich zdjęć, które nie są ani profesjonalne, ani zawodowe w żadnej z definicji Tadeusza Prociaka?

Z drugiej strony czy do tego, by nazywać się fotografem, konieczne jest dziś poznawanie aż tak rozległej wiedzy, jak to miało miejsce kiedyś? Aby być dobrym fotografem trzeba dawać odbiorcy dobre zdjęcia i tyle. Moim zdaniem autor zupełnie zignorował specjalizacje fotogra­ficzne – jest pewna wiedza wspólna, ale dobremu reporterowi potrzebna jest inna wiedza i umiejętności niż dobremu portreciście. Praca w ciemni też nikomu nie jest potrzebna, jeśli robi zdjęcia cyfrówkami, ciemnię zastępuje komputer. A już zupełnie nie rozumiem, co ma aparat wielko­formatowy do profesjo­nalizmu? Bez niego nie można nazywać się fotografem? Takie twierdzenia trącą mi „onanizmem sprzętowym” opisywanym przecież w artykule.

No i trzeba by się zdecydować, panie Prociak, albo pisze się, że dumnie fotografem można się mienić, bo jest się dobrym, albo bo się utrzymuje z fotografii. Jedno nie zawsze idzie w parze z drugim…

Mnie samego też wkurza (szcze­gólnie częste w internecie) opisy­wanie się dumnie mianem „fotografów, a nawet fotografików” przez różnego rodzaju amatorów, bywa że naprawdę kiepskich. Wkurza mnie też bardzo częste zapatrzenie w jeden styl fotografii i brak zrozu­mienia dla odmiennego podejścia, czy wspomniany onanizm sprzętowy i jego konsekwencje. Szczególnie irytująca jest tolerancja dla „fotograficznych wioskowych głup­ków”, kiedy ci piszą bzdury i jest im to udowadniane. Z czego to wynika? Podobnie jak twórca artykułu, twierdzę, że to z powodu prostoty robienia zdjęć, prostoty publikacji ich w internecie oraz prostoty pisania i komentowania w inter­necie.

Ale co to ma wspólnego z odbio­rem i refleksjami nad zdjęciami?

Zgadzam się, fotografia cyfrowa i internet spowodowały, że mamy obecnie nawał fotoamatorów, fotografią zajęły się nieporów­nywalnie większe masy ludzi, co rzeczywiście oznacza pozorną nadprodukcję fotografii.

Dlaczego pozorną?

Ponieważ moim zdaniem działają tu niemal takie same mechanizmy rynkowe jak gdzie indziej. Popyt czyni podaż. Dopóty, dopóki są oglądający, fotografujący będą wystawiać. Wystarczy przyjrzeć się popularnym i mniej popularnym serwisom fotograficznym – portfolia, których nikt nie ogląda i nie komentuje, wcześniej czy później „umierają”. Różnica pomiędzy takimi portfoliami, a papierowymi albumami fotograficznymi jest taka, że te ostatnie pokrywają się kurzem na stojąc na półkach, bywa też, że trafiają na makulaturę, a nawet na śmietnik, natomiast te internetowe – wiszą potem i straszą w sieci.

Warto zwrócić uwagę na ważną rzecz, która jest bardzo mgliście zarysowana w felietonie – fotografia cyfrowa zatarła jedną granicę. Dawno, dawno temu, podział fotografów był prosty – na fotografów profesjonalnych i pasjonatów. Obie te grupy miały jednak zacięcie artystyczne, bo tego wymagała presja społeczna. W miarę rozwoju techniki pojawili się fotografowie reporterzy (którzy mimo wszystko też mieli ciągoty artystyczne), których sprzęt dał podwaliny do powstania fotografów-amatorów. Ci ostatni chcieli zdjęć reporterskich z ich własnego życia. Dobre zdjęcie reporterskie zrobić trudno, ale ważniejsze jest uchwycenie czegoś ważnego, zrobienie pamiątki. Artyzm zszedł więc na dalszy plan.

Upowszechnienie internetu i aparatów cyfrowych spowodowało, że zatarła się granica, gdzie kończy się fotografia amatorska, a zaczęła się pasja. Wcześniej fotografia amatorska ograniczała się do tworzenia albumów domowych. Czasem udziale w konkursie, czy jakiejś małej wystawie, ale ciągle jednak w ograniczonym zakresie. Dziś albumy może podziwiać cały świat i o ile autor sam się nie określi, trudno więc rozdzielić gdzie kończy się amatorszczyzna, a zaczyna pasja, która moim zdaniem jest czymś więcej.

Nie mówi się o tym nigdy w kontekście fotografii, ale obecnie mamy do czynienia z procesem zmian społecznych, które wymuszają na ludziach wytworzenie i wzmocnienie pewnego ważnego mechanizmu. Bardziej niż kiedykolwiek wcześniej musimy dziś uczyć się selekcji informacji. Powtórzę to, o czym wspomniałem już w poprzednich wpisach – trzeba sobie umiejętnie wybierać zdjęcia. Bo problem leży nie w producentach fotografii, a w jej odbiorcach – należy nauczyć się odsiewać zdjęcia nie kierowane do nas.

Jeśli ktoś, tak jak Tadeusz Prociak, podejmuje się oceniania zdjęć (TP ma swój kącik w „Fotografii & aparatach cyfrowych”) i chce oglądać je wszystkie, to sam sobie jest winien.

Śmiem twierdzić, że nie ma, póki co, czegoś takiego jak nadprodukcja zdjęć, jest co najwyżej stale postępujący wzrost ich ilości.

Ja na szczęście nie muszę oglądać ich wszystkich ;-)

Zwolennikiem tezy, że człowiek powinien robić tylko to, na czym się zna, nie jestem. Nie przeszkadza mi jeśli ludzie zabierają się do rzeczy, o których nie mają kompletnie pojęcia. Mam jedynie alergię na głupotę ludzką. A już głupota w połączeniu z lenistwem lub cwaniactwem budzi moją skrajną odrazę.

Rozumiem, że na początku było słowo, potem ktoś leniwy je skopiował i były słowa dwa. Potem cztery, osiem, szesnaście, trzydzieści dwa… a po dwudziestym kopiowaniu słów było już milion czterdzieści osiem tysięcy pięćset siedemdziesiąt sześć. Bywa, że po n-tym kopiowaniu następuje utrata wierności, ale sytuacje, kiedy pierwszy egzemplarz jest wadliwy, a powielający bezmyślnie produkują jego kolejne kopie, nie powinny mieć miejsca.

Mam wrażenie, że na przekór tak właśnie jest w przypadku regulaminów fotograficznych. Ktoś kiedyś stworzył pierwszy, a kolejne są tylko jego kopiami. Bo jak inaczej wyjaśnić kretynizmy jakie są w nich zawarte i powielane? Wiem, że nie każdy ma wiedzę z zakresu prawnego, ale w wielu przypadkach wystarczy przeczytać uważnie punkt regulaminu i pomyśleć logicznie.

Dotąd wydawało mi się, że dziennikarze powinni być wrażliwi na punkcie logiki wypowiedzi, a jednak buble regulaminowe trafiają się nawet w konkursach organizowanych przez gazety. Chociaż jak się tak zastanowić, to w sumie nic dziwnego, bo dobrych dziennikarzy mamy niewielu. A pozostali bardzo często są zwyczajnymi cwaniakami, czasem wręcz matołami, lecz obrotnymi ludźmi goniącymi i łapiącymi się za każdą kolejną sensację. No cóż, popyt czyni podaż.

Dużo bardziej dziwi mnie fakt, że błędy potrafią przepuścić także ludzie związani zawodowo z kulturą i sztuką. Ludzie, którzy z urzędu powinni posiadać odpowiednią wiedzę nie tylko z zakresu teorii sztuki czy kultury, ale również prawną. Co mnie martwi, to to, że żeby ową wiedzę posiąść w podstawowym zakresie, wcale nie trzeba wertować opasłych tomiszczów przepisów prawnych. Wystarczy jedna, szesnastostronicowa (pisana dużą czcionką, z ogromnymi marginesami) ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (z późniejszymi zmianami).

A jednak co i rusz natykam się w regulaminach konkursów fotograficznych na błędy, postanowiłem więc wypunktować z nich kilka najczęściej występujących oraz kruczków, na które autor fotografii może zostać nacięty. Myślę, że ten wpis do bloga ma szansę pomóc nie tylko autorom fotografii, ale też organizatorom konkursów i administratorom serwisów foto.

Pamiętajcie tylko jedno – nieznajomość prawa nie jest usprawiedliwieniem, dlatego każdy świadomy twórca powinien w swoim własnym interesie przeczytać wspomnianą wyżej ustawę. Fotoreporterom polecam także przyswojenie sobie ustawy o prawie prasowym z dnia 26 stycznia 1984 r. (oczywiście też z późniejszymi zmianami)

Zacznijmy od podstaw, żadna umowa czy regulamin konkursu (zgoda na regulamin jest rodzajem umowy) nie ma prawa być niezgodna z ustawą. I kropka.

A ustawa rzecze wyraźnie:

Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu;

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Prawo autorskie chroni nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu… czyli sprawa jest prosta – o ile gdzieś w ustawie nie ma zastrzeżeń wyżej wypunktowanych praw autor nie ma możliwości się zrzec, czy przekazać komuś innemu. W praktyce oznacza to, że pojawiający się czasem w regulaminach zapis o tym, że autor zdjęć przenosi wszystkie prawa (autorskie) na rzecz organizatorów jest zwyczajnym bublem, szczególnie że:

1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej:

1) autorskie prawa majątkowe mogą przejść na inne osoby w drodze dziedziczenia lub na podstawie umowy;

2) nabywca autorskich praw majątkowych może przenieść je na inne osoby, chyba że umowa stanowi inaczej.

2. Umowa o przeniesienie autorskich praw majątkowych lub umowa o korzystanie z utworu, zwana dalej „licencją”, obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione.

3. Nieważna jest umowa w części dotyczącej wszystkich utworów lub wszystkich utworów określonego rodzaju tego samego twórcy mających powstać w przyszłości.

4. Umowa może dotyczyć tylko pól eksploatacji, które są znane w chwili jej zawarcia.

Szczególnie ważny jest podpunkt 2. – „obejmuje pola eksploatacji wyraźnie w niej wymienione”. Co to oznacza w praktyce? Że jeśli w regulaminie nie określono dokładnie na jakich polach eksploatacji autor przekazuje prawa organizatorom (np. druk, dystrybucja techniką cyfrową, publiczne wykonanie, wypożyczenie), to… przeniesienie praw nie ma miejsca :-D

Czyli zapis:

„Poprzez wysyłanie fotografii na konkurs nieodpłatnie przenoszę na organizatora prawo do wykorzystania moich fotografii w publikacjach oraz innych mediach, o których zdecyduje organizator”

najprawdopodobniej nie będzie prawomocny.

W regulaminach można znaleźć jeszcze punkty w rodzaju:

„Jednocześnie oświadczam, że jestem jedynym właścicielem praw autorskich nadesłanych zdjęć i prace te nie naruszają dóbr osobistych osób trzecich”

lub:

„Oświadczam, że posiadam pełne prawa autorskie do zamieszczonego zdjęcia oraz, że w wypadku prezentowania na nim wizerunków osób, posiadam ich zgodę na publikację fotografii (zgodnie z ustawą o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Dz.U. 1994 nr 24 poz. 83 wraz z późniejszymi zmianami).”

Jeśli chcemy na konkurs wysłać zdjęcie, na którym znajdują się wizerunki osób, to powinniśmy posiadać na to ich zgodę (wyjątki, kiedy zgody nie trzeba, są opisane w ustawie).

Warto zwrócić uwagę na istotną rzecz, która fotografom czasem umyka – należy być JEDYNYM właścicielem lub właścicielem PEŁNYCH praw autorskich do fotografii. Oznacza to, że o ile nie wystąpi się jako spółka autorów, nie można samemu wysłać na konkurs zdjęcia, do którego rości sobie prawa także ktoś inny. Takie sytuacje mogą wystąpić np. kiedy pomysłodawca na zdjęcie i fotograf to dwie różne osoby.

Przy okazji ciekawostka, w drugim cytacie pisze się o zgodzie sfotografowanych osób i powołuje na ustawę o prawie autorskim – nie wspomina się tam co prawda o tym, ale oprócz zgody osoby sfotografowanej należy posiadać także zgodę jej prawnego opiekuna (dotyczy to dzieci, ale także najprawdopodobniej osób ubezwłasnowolnionych).

Warto też zwrócić uwagę, że regulamin nie może być dwuznaczny, niejasny itp. czyli zapis, że:

„Fotografie, na których będą się znajdować jakiekolwiek znaki, cyfry (np. daty) będą dyskwalifikowane”

oznacza, że jeśli wyślemy na ten konkurs fotografię, której znajdują się np. znaki drogowe, szyldy sklepowe, reklamy itp., to zgodnie z regulaminem powinna być ona zdyskwalifikowana! To nic, że dla większości z nas jasne jest, że chodzi o nadrukowane (fizycznie lub w formie cyfrowej) na zdjęcia podpisy i daty. Regulamin to regulamin.

Swoją drogą dziwi mnie, że twórcy regulaminów nie zastrzegają sobie w nich prawa do zmian? Jeśli regulamin zostanie już po ogłoszeniu konkursu zmieniony w jakikolwiek sposób, to osoby, które zdążą wcześniej wysłać swoje prace, mogą narobić organizatorom problemów.

I jeszcze jedna kwestia – co to jest fotografia? Ponieważ trudno o jednoznaczną definicję gdzie kończy się fotografia, a zaczyna grafika, organizatorzy konkursów często określają dopuszczalny zakres obróbki fotografii. Jeśli takiego zapisu nie ma, to formalnie nie ma podstaw do dyskwalifikacji prac będących kolażami, fotomontażami itp.

Oczywiście jeśli o zwycięstwie decyduje jury konkursowe, nikt nie może mieć do nich pretensji o odrzucenie takich zdjęć (kryteria wyboru w takim przypadku mogą być subiektywne).

A na koniec cytat z ustawy:

Autorskie prawa majątkowe nie podlegają egzekucji, dopóki służą twórcy. Nie dotyczy to wymagalnych wierzytelności.

Pomimo że majątkowe prawa autorskie zgodnie z ustawą mogą zostać przez twórcę przekazane innej (np. na podstawie umowy), to dopóki tak się nie stanie nie mogą one zostać odebrane za pomocą egzekucji. Czyli jeśli mamy kredyty na milion złotych, a nie mamy ani grosza, ani domu, ani samochodu, ani roweru, ani zegarka, ani ani…, to żadne autorskie prawa majątkowe (z wyjątkiem wymagalnych wierzytelności) nie mogą nam zostać odebrane.

I chyba najważniejsza sprawa, o której zapomniałbym – biorąc udział w konkursie fotograficznym bardzo ważne jest przyjrzeć mu się pod kątem ilości praw przekazywanych organizatorom oraz czasu na jaki je przekazujemy. To kwestia indywidualnego wyboru, ale mnie np. niezbyt uśmiechają się konkursy, w których zdjęcia przekazuje się na wyłączność i/lub na czas niograniczony, albo do celów typowo komercyjnych (kiedy autor nie dostanie z tego ani złotówki), bo regulaminy dotyczą wszystkich prac, nie tylko zwycięskich…

Powyższy tekst z pewnością nie jest wyczerpujący, ale ja nie jestem prawnikiem. Jeśli więc będziecie mieli jakieś uwagi, wykryjecie nieścisłości i błędy, to komentujcie. W razie wątpliwości – pytajcie. Odpowiem w miarę moich skromnych możliwości.

EDIT: 26 marca 2010r.:

Jest bardzo wielu użytkowników programów i serwisów sygnowanych przez google. Jestem niemal pewien, że sporo z nich nie zdaje sobie sprawy, że korzystając z usług google zgadza się m.in. na poniższe punkty regulaminu. JEŚLI człowiek przeczyta ze zrozumieniem, myślę, że cytat nie będzie wymagał żadnego komentarza:

11. Licencja na Treść udzielana przez Użytkownika

 

11.1 Użytkownik zachowuje prawa autorskie i wszelkie inne przysługujące mu prawa do Treści, które Użytkownik dostarczał, publikował lub wyświetlał w Serwisie lub za jego pośrednictwem. Poprzez dostarczanie, publikowanie lub wyświetlanie treści Użytkownik udziela spółce Google bezterminowej, nieodwołalnej, obowiązującej na całym świecie (globalnej), bezpłatnej i niewyłącznej licencji na reprodukowanie, dostosowywanie, modyfikowanie, tłumaczenie, publikowanie, publiczne wykonywanie, publiczne wyświetlanie i rozpowszechnianie Treści dostarczanych, publikowanych lub wyświetlanych przez Użytkownika w Serwisie lub za jego pośrednictwem. Wyłącznym celem tej licencji jest umożliwienie spółce Google wyświetlania, rozpowszechniania i promowania Serwisów; licencja może zostać odwołana w odniesieniu do niektórych Serwisów, zgodnie z Dodatkowymi Warunkami ich dotyczącymi.

11.2 Użytkownik uznaje, że na podstawie niniejszej licencji Google ma prawo udostępniać Treść innym podmiotom, organizacjom lub osobom fizycznym, z którymi Google współpracuje w celu wspólnego świadczenia usług, jak również wykorzystywać Treści w związku ze świadczeniem takich usług.

11.3 Użytkownik przyjmuje do wiadomości, że przy podejmowaniu czynności technicznych koniecznych w celu udostępniania Serwisów użytkownikom Google może (a) przekazywać lub rozpowszechniać Treść Użytkownika w różnych sieciach publicznych i w różnych środkach przekazu; oraz (b) dokonywać zmian Treści Użytkownika koniecznych w celu dostosowania ich do wymogów technicznych połączonych sieci, urządzeń, usług lub środków przekazu. Użytkownik wyraża zgodę, aby przedmiotowa licencja zezwalała spółce Google na podjęcie takich działań.

11.4 Użytkownik potwierdza i zapewnia spółkę Google, że posiada wszelkie prawa, kompetencje i upoważnienia konieczne w celu udzielenia powyższej licencji.

Pewnie każdy z Was zrozumiał to, co pisze powyżej, ale… czy przeczytaliście uważnie? Ostatni podpunkt też? A teraz sobie przypomnijcie ile razy w galeriach Picassy widzieliście zdjęcia zrobione przez kogoś innego niż użytkownik? Jesteście pewni, że nawet prosząc o zgodę na publikację, rzeczywiści autorzy zostali uświadomieni, co oznacza umieszczenie ich zdjęć np. w albumach Picassy?

Dawnymy czasy, kiedy dla mnie istniało coś takiego jak korespondencja poprzez e-mail, miałem taką swoją zabawę – do każdego listu dołączałem jako sygnaturkę losowy cytat z książki. W większości przypadków było to zdanie wyrwane i odseparowane z kontekstu, co nadawało mu nowego znaczenia. Jeśli ktoś by odebrał ode mnie jakiegoś maila, z dużym prawdopodobieństwem natrafiłby w nim na tego typu sygnaturkę. Nawet dziś.

Na moim blogu niewiele się dzieje, a weny twórczej mam za grosz, pomyślałem więc powrócić do dawnej zabawy i od czasu do czasu serwować Wam jakiś taki cycat. Ale plany swoje, a życie swoje i wygląda na to, że zacznę od fragmentu zupełnie poważnego, acz ciekawego. Dlaczego? Ponieważ czasem trudno jest dotrzeć do pewnych książek, lub są one mało popularne, albo po prostu niektóre wypowiedzi umykają naszej pamięci.

Dziś będzie to wypowiedź Kira Bułyczowa na temat fantastyki naukowej, z antologii „Utwory wybrane 1. Wielki Guslar i okolice” z 1987r.:

Fantastykę uważam za najbardziej nowoczesny rodzaj literatury, zdolny do szybkiego reagowania na wszystkie niepokojące nas dzisiaj sprawy. Przy zastosowaniu tak potężnego środka, jakim jest hiperbola, fantastyka staje się dla mnie sposobem ostrego i paradoksalnego przedstawienia zwykłego człowieka i stojących przed nim, i nami wszystkimi, problemów. W moim przekonaniu jest ona najbardziej interesująca wtedy, gdy czytelnik może postawić się na miejscu bohatera i wspólnie z nim wszystko przeżyć.

Czasami żąda się od fantastów prognoz futurologicznych czy wręcz umiejętności dokonywania odkryć naukowych. Kategorycznie się z tym nie zgadzam. Nauka w dzisiejszych czasach jest na tyle skomplikowana i wyspecjalizowana, że niekiedy uczeni nie mogą w pełni zrozumieć nad czym pracuje się w sąsiednim laboratorium. Pisarz nie ma prawa pretendować do poznania niuansów nauki i rozumienia procesu jej ewolucji. Jego zadaniem jest pisanie o współczesnych mu ludziach, o ich charakterach. Nie pisze on o przyszłości, lecz o człowieku stojącym w obliczu przyszłości zagadkowej, trudnej i niepokojącej.